Herkenning

De wereld huilt. De wereld staat op. De wereld schreeuwt.

Inmiddels anderhalve week geleden kwam George Floyd om het leven door politiegeweld. Ik heb de videobeelden bekeken, en herinner me niet wanneer ik voor het laatst zo’n misselijkheid, woede en machteloosheid heb gevoeld als op dat moment. En met mij ongetwijfeld het grootste deel van de wereldbevolking. Een in en in ziek machtsvertoon, in ruil voor het kostbare leven van een man.

Bijna net zo misselijkmakend vond ik de video’s die hierna al snel volgden. Stuk voor stuk voorbeelden van onnodig of overdreven politiegeweld tegen zwarte mensen. Niet alleen in Amerika, ook hier in Nederland.

In deze post wil ik niet per se ingaan op het begrip racisme. Niet omdat ik racisme ontken, integendeel. Maar omdat ik geloof dat we, om racisme werkelijk de wereld uit te helpen, dieper moeten kijken naar wat erachter schuilgaat.

Er lijkt een patroon te zitten in hoe we met de wereld omgaan. In hoe we andere levens behandelen. Dat patroon kan ik simpel samenvatten als: hoe minder we onszelf in iets herkennen, hoe slechter we het behandelen. In levenloze materie herkennen we ons het minst; we vinden het geen enkel probleem om een kartonnen doos plat te trappen zodat die in de papiercontainer past. In levende materie is een continuüm zichtbaar. Vrijwel ieder van ons is bereid om planten te doden en eten. Als het om dieren gaat, hebben meer mensen daar al moeite mee. En als we moeten kiezen, dan doden we toch sneller een vis dan een koe en sneller een koe dan een chimpansee. Het doden van mensen, ten slotte, wordt in principe niet meer acceptabel gevonden (uitzonderingen daargelaten). Zodra we ons niet of weinig in iets herkennen, lijken we ons vrij te voelen om over dat ‘iets’ te heersen, het slecht te behandelen en het (uiteindelijk) te doden.

Als we inzoomen op menselijk gedrag onderling, zien we keer op keer de uitwas van dit patroon. Ik schreef eerder over hoe oordelen ontstaan door identificatie. Op het moment dat we ons identificeren met een bepaalde ‘wereld’ – in het geval van racisme met een huidskleur en alle gedachten die we over deze huidskleur hebben –, lijken de deuren dicht te gaan voor andere ‘werelden’. We herkennen onszelf niet, en dat is een directe aanval op ‘onze’ identiteit, onze waarheid. Dit is zichtbaar door de hele geschiedenis heen.

Voorafgaand aan herkenning ligt dus identificatie. Als we onszelf niet herkennen in een ander is dat omdat we onszelf identificeren met onze gedachten over wie en wat we zijn, en omdat we geloven dat de ander zich op dezelfde manier identificeert. En als we die identificatie ook nog eens als waarheid zijn gaan zien, lijkt enige vorm van herkenning al helemaal uitgesloten.


De angst voor alles en iedereen waarin we onszelf niet herkennen zal vast allerlei evolutionaire redenen hebben. Lang, lang geleden kon deze angst misschien ons leven redden, als we moesten wegrennen voor een hongerige beer of vijandige stam. Maar nu, anno 2020, kost die angst vooral onschuldige levens.

Vanwege deze diepe worteling geloof ik niet dat racisme, net alle andere conflicten die voortkomen uit veronderstelde ongelijkheden, is op te lossen door uitsluitend van buitenaf gelijkheid te propaganderen. Als er geen herkenning is van onszelf in de ander, zal het bij woorden blijven. Dan zal er slechts een suikerlaagje worden aangebracht dat bij het minste conflict afbrokkelt.

Om werkelijk iets te veranderen moeten we van binnenuit te werk gaan. Dat werk begint met het opgeven van onze identificatie, met het opgeven van onze waarheden. Zodat je vervolgens eerst jezelf kunt herkennen als niets meer en niets minder dan een unieke expressie van het leven. Enkel dat: een expressie. Dat is het enige wat ‘echt’ is. Niet al onze ideeën die we er omheen hebben gecreëerd. Vervolgens ontstaat de herkenning van jezelf in de ander op natuurlijke wijze. Want wie kan ontkennen dat de ander géén expressie is van datzelfde leven?

Ik ben blij dat we opstaan, dat we van ons laten horen. De wereld heeft onze stem nodig. Voor George Floyd en de vele anderen die het slachtoffer zijn van veronderstelde ongelijkheid. Laten we daarbij waakzaam zijn om niet nóg meer gescheidenheid te creëren, maar om een werkelijk tegengeluid te bieden: het geluid van diepe herkenning.


© Tekening door Floor Hoorweg




142 keer bekeken

©2019 door Komma & Koffie
©Foto's door Floor Hoorweg